3 . شيعيان و عبّاسيان با شهادت امام يازدهم و آغاز دوران غيبت ، شيعيان با شرايط جديدى مواجه شدند . در كنار عدم حضور امام و ظهور مدّعيان امامت و نيابت ، مشكلات و گرفتارىهاى ايجاد شده از سوى حكومت عبّاسى ، شرايط را دشوار مىنمود . مشكل اساسى شيعيان ، تلاش حكومت براى يافتن جانشين امام يازدهم و نيز دستيابى به وكيلان امام دوازدهم بود كه عرصه را براى فعّاليت آنان ، تنگ‌تر و آنان را وادار به رعايت شديد تقيّه مىكرد . گزارش‌هايى وجود دارند كه جاسوسان حكومت براى دستگيرى وكيلان امام ، فعّاليت پنهانى داشتند و امام عليه السلام با آگاهى از اين امر ، گاه ضمن صدور نامه‌اى به وكيلان خود ، آنان را از دريافت وجوهات از مردم بر حذر مىداشت . « 1 » همچنين در موردى ديگر ، امام عليه السلام در نامه‌اى به يكى از وكيلان ، شيعيان را از زيارت كاظمين پرهيز داد ؛ زيرا عاملان حكومتى در صدد دستگيرى شيعيان بر آمده بودند . « 2 » بدين ترتيب ، وكيلان و بزرگان شيعه نه تنها براى حفظ جان خود و شيعيان ناچار به رعايت تقيّه بودند ، بلكه براى پنهان داشتن وجود فرزندى براى امام عسكرى عليه السلام نيز مىبايست كوشش مىكردند . اقدامات حكومت عبّاسى براى يافتن اين فرزند از زمانى شروع شد كه امام عسكرى عليه السلام در بستر بيمارى بود . طبيبان و نگهبانان دربارى به خانهء امام عليه السلام رفت و آمد داشتند و عاملان حكومتى ، مراقب همه چيز و همه كس بودند . پس از شهادت امام عليه السلام به دستور خليفه ، معتمد ، خانهء ايشان به دقّت بررسى شد تا يقين كردند كه فرزندى از امام به جا نمانده است ؛ « 3 » امّا آمدن گروهى از شيعيان قم به سامرّا - كه از شهادت امام عسكرى عليه السلام اطلاع نداشتند - سبب

--> ( 1 ) . الكافى : ج 1 ص 525 . ( 2 ) . الكافى : ج 1 ص 525 ، الإرشاد : ج 2 ص 367 . ( 3 ) . الكافى : ج 1 ص 505 ، كمال الدين : ص 43 .